|
|
|
|
Dietrich Bonhoeffer:
Dietrich
Bonhoeffer Uitgestrekt lig
ik op mijn brits te staren naar
de grijze wand. Buiten trekt
een zomeravond die mij niet
kent zingend door
het land. Zacht ebben de
vloedgolven van de dag op het eeuwige
strand. Ga even slapen! Win kracht voor
lichaam en ziel, hoofd en hand! Buiten staan
volken, huizen, hoofden en harten in brand. Houd stand, tot na de
bloedrode nacht jouw dag
aanbreekt! Nacht. Stilte. Ik luister. Alleen stappen
en een roep van bewakers. In de verte
lacht heimelijk een verliefd stel. Slaapkop hoor
je niets anders? Ik hoor het
beven en twijfelen van mijn eigen ziel. Niets anders? Ik hoor, ik
hoor iets als
stemmen, roepen, schreeuwen als
om reddingssloepen, het zijn de
onuitgesproken nachtelijke gedachten van lotgenoten,
die dromen of waken ik hoor bedden
onrustig kraken ik hoor
ketenen. Ik hoor hoe ze
slapeloos keren en woelen, het verlangen
naar vrijheid en daden voelen. Als de slaap
hen overmant in het morgengrauw mompelen ze
dromend van kind en vrouw. Ik hoor
gelukkige klanken van halfwassen zonen, die zich laven
aan kinderlijke dromen. Ik hoor ze
trekken aan hun deken tot de
nachtmerrie is geweken. Ik hoor het
zuchtend ademen van mannen oud en grijs die zich stil
toebereiden voor de grote reis. Zij zagen recht
en onrecht gaan en komen nu zullen ze in
onvergankelijke eeuwigheid wonen. Nacht. Stilte. Alleen stappen
en een roep van bewakers. Hoor je het
beven, barsten en kraken in dit
zwijgende huis, nu honderden
gloeiende harten ontwaken? Geen stem heeft
het koor maar ik neig
mijn oor: 'wij vaders en
zonen waar wij ook
wonen wij zwakken en
sterken waar wij ook
werken, wij armen en
rijken in ongeluk
gelijken wij slechten en
besten uit alle
gewesten, wij mannen met
wonden getuigen van
wie de dood vonden, weerspannigen
en belaagden, onschuldigen en
aangeklaagden, door
eenzaamheid geplaagden. Broeder, wij
zoeken, wij roepen je, broeder hoor je
mij? Twaalf koude
magere slagen van de torenklok wekken mij. Geen klank of
warmte daarin bedekken mij. Boos blaffende
honden om middernacht verschrikken
mij. Armzalig
klokgelui scheidt een
armoedig gisteren van een arm
heden. Wat kan het
betekenen, dat dagen op
elkaar volgen, die voor niets
nieuws, niets beters zorgen, dan snel te
wijken voor morgen? Ik wil het
keerpunt der tijden zien, als de tekenen
lichtend aan de nachtelijke hemel staan, over de
volkeren nieuwe klokken slaan en onafgebroken
luiden. Ik wacht op een
middernacht die met
verschrikking en stralende pracht de slechten de
angst laat vergaan en de goeden in
vreugde laat bestaan. Booswicht, kom in 't licht toon je
gezicht. Bedrog en
verraad, slechte daad, verzoening
geeft baat. Mensen merk heilig en sterk is het gericht
aan 't werk. Juicht en zegt trouw en recht nieuwe mensen
voorzegd. Hemel geef
vrede, verzoen al het
wrede, op aarde
beneden. Aarde gedij, mens word vrij wees vrij. Ik heb mij
plotseling opgericht als kreeg ik op
een zinkend schip land in zicht als ware er
iets te pakken, te grijpen, als zag ik
gouden vruchten rijpen. Maar waar ik
ook kijk of pak of gris om mij is
ondoordringbare duisternis. Ik verzink in
peinzende gedachten verdiep mij in
de diepte van het duister. Nacht, vol
kwaad en boze krachten, zeg me je naam,
ik luister. Waarom, hoe
lang nog tart je ons geduld? Diep en lang
zwijgen. Dan hoor ik de
nacht zich tot mij neigen: Ik ben niet
duister, duister is alleen de schuld. De schuld! Ik
hoor een beven en hijgen ik hoor
gemompel en geweeklaag oprijzen. Ik hoor woede
en misbaar talloze stemmen
door elkaar vormen een
geluidloos koor dat opstijgt
naar Gods oor. "Door
mensen gepijnigd en opgejaagd weerloos
gemaakt en aangeklaagd, al moeten we
zware lasten dragen, toch zijn wij
het die aanklagen. Wij klagen hen
aan die ons tot zonde porden die ons
medeschuldig lieten worden. Zij maakten ons
van het onrecht getuige om
medeschuldigen voor hen te laten buigen. Veel kwaad
sloegen onze ogen gade zo werden wij
met schuld beladen. Toen stopten ze
onze monden dicht en maakten het
zwijgen tot onze plicht. Wij leerden al
snel hun hielen te likken en openlijk
onrecht zomaar te slikken. Werd weerloze
mensen geweld aangedaan dan bleef ons
oog koud, het liet geen traan. De brandende
vragen, die het hart ons gebood, noemen wij
niet, we zwegen ze dood. We beteugelden
ons vurig bloed en doofden de
innerlijke gloed. Al wat mensen
ooit heilig had verbonden, hebben wij
verscheurd en geschonden. Verraden waren
vriendschap en trouw bespottelijk
tranen en berouw. Wij zonen uit
vrome geslachten, die vochten
voor recht en ware gedachten verachten nu
God en de mensen. Wat meer kan de
hel zich wensen? Maar ook al
zijn wij van vrijheid en eer beroofd, voor mensen
heffen wij trots het hoofd, ondanks alle
kwaadsprekerij, voor mensen
spreken wij ons vrij. Rustig kunnen
we voor hen staan wij worden
beklaagd? Wij klagen aan! Maar voor u,
voor wie geen geheimen bestaan, kunnen wij
slechts als zondaars staan. Wij zijn bang
om te lijden, arm aan daden, zo hebben we u
bij de mensen verraden. We zagen de
leugen de kop opsteken maar zijn de
waarheid niet waard gebleken. We zagen
broeders in grote nood maar waren bang
voor de eigen dood. We hebben de
weg tot u gevonden door het
belijden van onze zonden. Heer, in de
onrust van deze tijden wil ons in
alles begeleiden. Laat ons na
zoveel schuldig falen een nieuwe dag
mogen binnen halen. Maak, zover ons
oog kan gaan met uw woord
voor ons vrij baan. Geef ons rust
en veel geduld tot u vergeeft
van alle schuld. Dat wij ons in
stilte voorbereiden op uw roep in
nieuwe tijden. tot u stillegt
storm en vloed en met uw wil
wonderen doet. Broeder, tot de
nacht voorbij is, bid voor mij! Het eerste
ochtendgloren sluipt mijn venster binnen bleek en grauw.
Een zuchtje
wind strijkt langs mijn voorhoofd zomers lauw. Zomerse dag,
mooie zomerse dag! was het enige dat ik zei. Zomerse dag,
wat breng je mij? Buiten hoor ik
iemand haastig, ingehouden gaan in mijn buurt
blijft hij plotseling staan. Ik word koud en
heet, ik weet het, ja
ik weet... Een snijdende
koude stem leest iets voor, heel zacht Houd je goed,
broeder, het is nu gauw volbracht. Ik hoor je
stappen, moedig, ongebogen. Niet dit
moment, maar de toekomst heb je voor ogen. Ik ga met je
mee, broeder, daarheen en hoor je
laatste woorden: Broeder, als de
zon ondergaat voor mij, leef dan in
plaats van mij! Uitgestrekt lig
ik op mijn brits te staren naar
de grijze wand. Buiten trekt
een zomerse morgen, die de mijne
nog niet is zingend door
het land. Broeder, we
houden stand tot na een
lange nacht onze dag
aanbreekt. Juni 1944 Tot U, God,
roep ik in de vroege morgen help mij te
bidden en mijn
gedachten te richten op U, ik kan het niet
alleen. In mij is
duisternis maar bij U is
licht. Ik ben eenzaam,
maar Gij verlaat mij niet ik ben
bevreesd, maar bij U is hulp ik ben
onrustig, maar bij U is vrede in mijn hart is
bitterheid, maar bij U is geduld ik begrijp U
wegen niet, maar Gij kent mijn weg. Vader in de
hemel, ik prijs U en
ik dank U voor de nieuwe dag ik prijs U en
ik dank U voor al Uw goedheid en trouw, die
ik in mijn leven ervaren heb. Gij hebt mij
veel goeds gegeven, laat mij nu ook
wat zwaar is uit Uw hand
aanvaarden. Gij zult mij
niet meer opleggen dan ik kan
dragen. Gij doet alles
ten goede keren voor Uw
kinderen. Heer Jezus
Christus, Gij leefde in
armoe en ellende gevangen en
verlaten zoals ik. Gij kent alle
nood van de mensen. Gij blijft bij
mij ook als niemand
naast mij staat. Gij vergeet mij
niet, Gij zoekt mij, Gij wilt dat ik
U zie en mij tot U
wend. Heer, ik hoor
roep en volg U, help mij ! Heilige Geest, geef mij het
geloof dat mij bevrijdt van
vertwijfeling, ziekelijk verlangen en zonde, geef mij liefde
tot God en de mensen, een liefde die
alle haat en bitterheid uitbant. Geef mij de
hoop, die mij bevrijdt van vrees en
moedeloosheid. Heilige,
barmhartige God, mijn Schepper
en mijn Heiland mijn Rechter en
mijn Verlosser Gij kent mij en
alles wat ik doe Gij haat en
straft het kwaad in deze wereld en in
gene, zonder aanzien des persoons. Gij vergeeft
ons onze zonden, als wij het U
oprecht vragen. Gij hebt het
goede lief en beloont het op deze aarde
met een getroost geweten en in de
komende wereld met de kroon
van gerechtigheid. Voor U staand
denk ik aan al de mijnen, aan mijn
medegevangenen aan allen, die in dit huis
hun zware dienst verrichten. Heer, erbarm U! Schenk mij de
vrijheid terug en laat mij nu
zo leven, dat ik het kan
verantwoorden tegen over U en
de mensen. Heer, wat deze
dag ook brengt,- Uw Naam zij
geprezen! Amen. 'Had God mij
niet bijgestaan had Zijn
aangezicht mij niet geleid, ik zou van
angst al zijn vergaan. Alle dingen
hebben tijd Maar Gods
liefde eeuwigheid'. Voor Paul
Gerhardt Heer, mijn God,
ik dank U dat Gij deze
dag ten einde hebt doen gaan, ik dank U, dat
Gij mijn lichaam en ziel tot rust laat
komen. Uw hand rustte
op mij, Gij hebt mij
beschermd en bewaard. Vergeef mij
mijn kleingelovigheid en al het
onrecht van deze dag en help mij,
dat ik allen vergeef, die mij onrecht
hebben aangedaan. Laat mij in
vrede slapen onder Uw
bescherming en bewaar mij
voor de aanvechtingen van de
duisternis. Ik beveel U aan
wie ik lief heb, dit huis, mijn
lichaam en mijn ziel. God, Uw heilige
naam zij geprezen. Amen. 'De dagen
zeggen tot elkaar mijn leven is
een reizen naar de grote
eeuwigheid. Eeuwigheid met
al Uw pracht geef dat mijn
hart al op U wacht, ik hoor niet thuis in deze tijd'. Heer, God, ik ben in grote
nood geraakt. Mijn zorgen
dreigen mij te verstikken ik zie geen
uitweg meer. God, wees
genadig en help mij. Geef kracht,
dat ik kan dragen wat gij zendt. Laat de vrees
geen macht hebben over mij, zorg als een
vader voor de mijnen voor vrouw en
kinderen. Barmhartige
God, vergeef mij alles, waarin ik
zondigde tegen U en de mensen. Ik vertrouw op
Uw genade en geef mijn leven helemaal over
in Uw hand. Doe met mij
naar Uw wil en zoals het
beste is voor mij. In leven en
sterven ben ik bij U en Gij zijt bij
mij, mijn God. Heer, ik wacht
op Uw heil en op Uw rijk. Amen. 'In alles, wat
er mogen komen sterk van
geest, bevreesd, zal een
christen zich steeds tonen. Mocht de dood
hem willen pakken, hij houd zich
goed, en vol moed, hij zal niet
verzwakken. Geen dood kan
ons meer doden, hij geneest,
onze geest van talloos
vele noden hij sluit de
deur van bitter lijden, maakt ruim baan
om te gaan naar het
hemelse verblijden'. Je bent gegaan,
geliefd geluk, geliefde zware pijn, hoe noem ik je?
Mijn nood, mijn leven, zaligheid, een deel van
mij, mijn hart, - verleden tijd? De deur is in
het slot gevallen, ik hoor je stap
verdwijnen, sterven. Wat rest mij?
Vreugde, kwelling of verlangen? Ik weet slechts
dit: je bent gegaan - en alles is voorbij. Voel je, hoe ik
naar je grijp? Hoe ik me aan
je vastklamp dat het je pijn
moet doen? Hoe ik je
wonden open rijt, dat je bloed
vloeit alleen om zeker
te zijn dat je dicht bij blijft, mijn lijfelijk,
aards, vol leven? Begrijp je, dat
ik nu verschrikkelijk verlang naar zelf pijn
lijden, dat ik mijn
eigen bloed wil zien alleen om alles
niet te laten wegglijden in het
verleden? Leven, wat heb
je me aangedaan? Waarom ben je
gekomen? Waarom ging je weer? Verleden, als
je mij ontloopt - je blijft toch
mijn verleden, mijn? Zoals de zon
boven de zee steeds sneller zakt, alsof het
duister haar omlaag trekt zo zakt
onophoudelijk het beeld van
jou in de zee van het verleden, de golven
begraven het. Zoals een waas
van warme adem oplost in de
koude morgenlucht, zo vervluchtigt
het beeld van jou, ik weet je
gezicht niet meer, je handen, je gestalte. Een glimlach,
een blik, een groet, ze schijnen,
maar vallen uiteen, lossen op zonder troost,
zonder nabijheid verbrokkeld en
enkel verleden. Ik zou je geur
willen inademen opzuigen, erin
wonen - zoals zware
bloesems op een hete zomerdag bijen
uitnodigen die zich
bedwelmen, zoals
nachtvlinders dronken worden van de liguster maar een ruwe
windvlaag verstoort geur en bloesems, zo sta ik
verdwaasd bij mijn
ontglipt verleden. Het is alsof er
met vurige tangen stukken uit
mijn lichaam gereten worden nu jij, mijn
verleden leven wegrent. Drift en toorn
razen door mij heen, wilde nutteloze
vragen roep ik in de leegte. Waarom? Waarom?
zeg ik steeds. Waarom kunnen
mij zintuigen je niet vasthouden verlopen,
verleden leven? Ik wil blijven
denken tot ik vind wat
ik verloren heb. Maar ik voel,
dat alles boven mij, naast mij, onder mij raadselachtig
en onbewogen glimlacht om mijn zwoegen
zonder hoop, wind vangen - verleden
terugveroveren. Oog en ziel
worden kwaadaardig. Ik haat wat ik
zie, ik haat wat in
mij woelt, ik haat wat
leeft en mooi is - smartengeld
voor het verlorene. Mijn leven wil
ik, ik eis mijn leven terug mijn verleden.
Jou. Jou - een traan
welt in mijn oog. Zou ik onder de
sluier van tranen jou, helemaal, kunnen
terugvinden? Maar ik wil
niet huilen. Tranen helpen
slechts de sterken, zwakken worden
er ziek van. Moe bereik ik
de avond, het bed is mij
welkom, het belooft mij
vergetelheid voor wat ik
niet bezitten kan. Nacht, wis uit
wat scheiding brengt, schenk mij
vergetelheid, wees mij
barmhartig, nacht, doe je milde plicht, ik vertrouw me
aan jou toe. Maar de nacht
is wijs en machtig, wijzer dan ik
en machtiger dan de dag. Wat geen aardse
kracht vermag, waar gedachten
en zintuigen, toorn en tranen moeten wijken, de nacht stort
het in volheid over mij uit. Niet belaagd
door de vijand tijd zuiver, vrij en
totaal brengt de droom
jou bij me, jij verleden,
jij mijn leven, jij dag van
gisteren, uur van gisteren. In je nabijheid
ontwaak ik, midden in de
diepe nacht en schrik, ben je weer
weg? zoek ik je dan altijd vergeefs, mijn verleden? Ik bid met
uitgestrekte handen, het nieuws komt
onverwacht, verleden wordt
je teruggegeven als kloppend
hart van je leven, als je dank en
berouw betracht. Grijp Gods
goedheid en vergeving in het verleden, bid, dat God je
vasthoudt, morgen en heden. Juni 1944 Geluk en
ongeluk treffen ons
plotseling en bij verrassing en lijken in
het begin bijna sprekend op elkaar zoals hitte en
kou bij plotseling aanraken. Als meteoren
geslingerd uit bovenaardse verten trekken ze een
dreigende lichtende baan over onze
hoofden. Getroffenen
staan als versteend bij de puinhopen van hun alledaags, glansloos bestaan. Groot en
verheven, vernietigend, overweldigend houden geluk en
ongeluk, gevraagd of ongevraagd zegevierend hun
intocht bij de verbijsterde mensen. Ze omkleden en
tooien de getroffenen met ernst en
gewijde sfeer. Geluk is vol
huivering, ongeluk vol zoetheid. Ongescheiden
lijken ze beide uit het Eeuwige
voort te komen. Groot en
verschrikkelijk beide. Mensen komen
van heinde en ver, kijken en staren half jaloers,
half huiverend naar het
ijzingwekkende gebeuren, waar het
bovenaardse tegelijk
zegenend en vernietigend een verwarrend,
onontwarbaar aards
schouwspel opvoert. Wat is geluk?
Wat ongeluk? De tijd zal hen
scheiden. Als het
onvoorstelbaar opwindende plotselinge
gebeuren verandert in
vermoeiend voortdurende druk, als de langzaam
voortglijdende uren van de dag pas de ware
gedaante van het ongeluk onthullen dan wenden de
meesten zich
teleurgesteld en verveeld af. Ze hebben
genoeg van de eentonigheid, het ongeluk is
oud geworden. Dat is het uur
van de trouw, het uur van de
moeder en de geliefde het uur van de
vriend en de broer. Trouw zet elk
ongeluk in het licht, omhult het
zacht met milde bovenaardse glans. Wie ben ik? Ze
zeggen mij vaak dat ik uit mijn
cel treed gelaten,
opgewekt, vast als een
hereboer uit zijn slot. Wie ben ik? Ze
zeggen mij vaak dat ik met mijn
bewakers spreek vrij,
vriendelijk, helder als gaf ik de
bevelen. Wie ben ik? Ze
zeggen mij ook dat ik de dagen
van het ongeluk draag gelijkmoedig,
glimlachend, trots als iemand,
gewend te winnen. Ben ik dat
werkelijk wat anderen van
mij zeggen? Of ben ik
slechts wat ik weet van
mijzelf? Onrustig,
verlangend, ziek als een vogel
in een kooi, smachtend naar
levensadem, alsof iemand
mijn keel wurgt hongerend naar
kleuren, bloemen, naar
vogelstemmen dorstend naar
goede woorden naar menselijke
nabijheid bevend van
toorn over willekeur en de minste
krenking, opgejaagd door
wachten op grote dingen, machteloos
bezorgd om vrienden eindeloos ver, te moe en te
leeg om te bidden, denken werken mat en bereid van alles
afscheid te nemen? Wie ben ik?
Deze of gene? Ben ik dan
vandaag deze en morgen een
ander? Ben ik beiden
tegelijk Voor mensen een
huichelaar en voor mijzelf een
verachtelijk klagende slappeling? Of lijkt wat in
mij nog rest een verslagen
leger dat wanordelijk
wijkt bij een reeds
gewonnen slag? Wie ben ik?
Eenzaam vragen drijft de spot met mij Wie ik ook ben,
Gij kent mij U behoor ik
toe, o God! Juni 1944 Mensen gaan tot
God in hun nood, smeken om hulp,
vragen geluk en brood, redding uit
ziekte, schuld en dood; Allen doen zo,
christen of heiden. Mensen gaan tot
God in Zijn nood, vinden Hem arm,
veracht, zonder huis en brood, zien Hem ten
prooi aan zonde, zwakheid en dood, Christenen
staan naast God en Zijn lijden. God gaat tot
alle mensen in hun nood, verzadigt
lichaam en ziel met Zijn brood, sterft voor
christen en heiden aan 't kruis de dood, en vergeeft hen
beiden. Juli 1944 STADIA
OP WEG NAAR DE VRIJHEID Discipline Ga je op weg om
de vrijheid te zoeken? Leer dan vooral discipline in
zinnen en ziel, dat begeerten en lichaam niet dan weer
zus, dan weer zo je verleiden. Houd je geest
en je lichaam kuis, onderworpen
gehoorzaam aan jou om te zoeken
het doel, dat God hen gesteld heeft. Niemand ervaart
het geheim van de vrijheid dan door
discipline alleen. Doen Niet zo maar
iets, maar het juiste te doen en te durven, niet in het
mogelijke zweven, maar dapper de
werkelijkheid grijpen vrijheid ligt
niet in de stroom der gedachten maar enkel in
het doen. Laat varen het
angstige aarzelen, stap in de
storm van het gebeuren, slechts
gedragen door God, zijn gebod en je geloof zal de vrijheid
je juichend ontvangen. Lijden Wondere
metamorfose. Je sterke, bezige handen, gebonden en
machteloos, eenzaam, je ziet nu het
eind van je daden nabij, toch leef je
op, leg de vraag: wat is juist? stil en
getroost in een sterkere hand, tevreden. slechts een
ogenblik heb je aan het geluk van de vrijheid geraakt, toen gaf je het
over aan God, om haar
heerlijk en goed te voltooien. Dood Kom dan,
hoogtepunt, feest op de weg naar de eeuwige vrijheid, dood, doe de
lastige boeien en muren opzij van het
vergankelijk lichaam en onze verblinde ziel. Laten we
eindelijk aanschouwen, wat ons niet
vergund was te zien. Vrijheid, we
zochten je in discipline, in doen en in lijden, sterven
herkennen we jou in het aangezicht Gods. Juli 1944 De zware bodem, waar bloed,
afkomst en eed als machtig en
heilig gelden, waar de aarde
zelf de gewijzigde,
oeroude orde tegen weerzin
en heiligschennis beschermt en
bewaakt, is in de bron
van de vriendschap. Niet uit de
zware aarde, maar uit vrije
wil en vrij
verlangen van de geest, die geen eed of
wet behoeft, geven vrienden
zich aan elkaar. Naast het
voedende korenveld, dat de mensen
met eerbied bebouwen en verzorgen, waar ze het
zweet van hun arbeid offeren - en als het
moet het bloed van hun lichaam - naast de akker
van hun dagelijks brood, laten mensen
toch ook de mooie
korenbloem bloeien. Niemand heeft
haar geplant of begoten, onbeschermd
groeit ze in vrijheid en in blij
vertrouwen dat onder de
wijde hemel haar het leven
gegund wordt. Er zijn in het
leven noodzakelijke dingen, gevormd uit
zwaar aarden stof, huwelijk, werk
en strijd - maar daarnaast moet er ook
spontaan leven zijn, dat opbloeit
onder de zon. Niet alleen de
rijpe vrucht ook de bloesem
is mooi. Is de bloesem
er voor de vrucht of de vrucht
voor de bloesem? Wie zal het
zeggen - toch zijn zij
ons beide gegeven. Als een
kostbare, zeldzame bloesem - ontsproten
aan de vrijheid van de geest,
speels, vrijmoedig en
vol vertrouwen in een uur van
geluk - zo is een
vriend voor zijn vriend. Eerst kameraden op de speelwei
van de geest, een wonderlijk,
ver rijk, dat in de
sluier van de morgenzon oplicht als
goud. In de hitte van
de middag trekken lichte
wolkjes aan de blauwe lucht daarheen. In de
opwindende nacht worden zoekers
gelokt met
lichtschijnsel als heimelijk
verborgen schatten. Als dan hoofd
en hart van de mens aangezet worden tot grote,
heldere, moedige gedachten en hij met
heldere ogen en vrij gebaar de wereld
ontmoet, als dan daaruit
de daad ontspringt - waarbij
iemand voor zich staat of valt - als uit de
daad, sterk en gezond een werk
voortvloeit, dat het leven
van de man zin en inhoud
geeft, dan verlangt de
mens , de doener, de
werker, de eenzame, naar een
bevriende, begrijpende geest. Als een helder,
koel water, waarin de geest
het stof van de dag afspoelt en verkoeling
zoekt in gloeiende hitte en kracht put
in moede tijden, als een burcht,
waarin de geest na gevaar en
verwarring terugkeert en waar hij
toevlucht, steun en kracht vindt, zo is een
vriend voor zijn vriend. De geest wil
vertrouwen onbegrensd
vertrouwen. Misselijk van
de kronkelende wormen, die in de
schaduw van het goede leven van
afgunst, nieuwsgierig, argwanend, van het gesis
van slangen met hun giftige
tongen, die het geheim
van de vrije gedachte, van het
oprechte hart vrezen, haten
en verachten, verlangt de
geest ernaar alle onechtheid
af te werpen en zich
helemaal te openen voor een
geestverwant. Zonder afgunst
wil hij bevestigen, beamen,
dankbaar zijn, blij zijn en
gesterkt worden door de ander. Maar hij buigt
gewillig het hoofd voor een streng
oordeel, een ernstig
verwijt. De rijpe man
zoekt bij zijn trouwe vriend geen bevelen,
dwingende wetten of leer, maar goed,
serieus advies, dat vrij maakt. Verreweg of
dichtbij, in geluk of
ongeluk, ze zien in
elkaar de trouwe
helper op de weg naar
vrijheid en
menselijkheid. Toen de sirenen
loeiden te middernacht, heb ik lang
stil aan jou gedacht, hoe het met je
gaat en wat we samen hebben gedaan, hopelijk kun je
spoedig huiswaarts gaan. Na lang zwijgen
hoor ik om half twee, het signaal
weerklinkt, het gevaar is geweken. Ik zag daarin
een gunstig teken: al het gevaar
glijdt langs je heen. Augustus 1944 Op de bergtop,
hoog verheven, staat Mozes aan
het einde van zijn leven. Hij houdt de
ogen vast gericht op 't beloofde
land, dat voor hem ligt. 'Zo vervult
Gij, Heer, wat komen zou nooit werd Gij
Uw woord ontrouw. Uw genade redt
ons en maakt vrij, Uw toorn
tuchtigt en verstoot mij. Trouwe Heer, Uw
knecht is U nIet waardig, ik weet het,
Gij zijt altijd rechtvaardig. Heden zult Gij
Uw straf aan mij voltrekken, mij met de
slaap des doods bedekken. Alleen wie
ongeschonden zijn geloof bewaarde, proeft de
druiven van de beloofde aarde. Geef mij,
twijfelaar, maar de bittere drank. In het geloof
zeg ik U lof en dank. Gij hebt
wonderen aan mij gedaan, verbittering en
zachtmoedigheid om doen slaan. Laat mij zien
door de sluier van de doodswoestijn, hoe mijn volk
optrekt naar het groots festijn. Ik zink weg in
Uw eeuwigheid, God, voorgoed maar zie: mijn
volk gaat de vrijheid tegemoet. Gij, die de
zonde straft en graag vergeeft, God, ik heb
voor dit volk geleefd. Dat ik de
lasten ervan droeg, en nu zijn heil
aanschouw - dat is genoeg. Houd mij vast!
Mij ontvalt mijn straf. Trouwe God,
geef mij een graf.' September 1944 Ze schreeuwden
het uit van angst voor de dood, klampten zich
aan touwen in stormende vlagen, verstarden van
afschuw voor wat ze zagen: de zee komt in
opstand, rukt aan hun boot. 'O eeuwige,
goede, toornige goden, help ons toch,
zeg ons, wie u verwondde, met zijn
heimelijk verborgen zonde. Wie heeft er
gespot, vals gezworen? Wie doodde? Wie wil niet
zeggen, wat hij heeft verkorven? Wie brengt ons
onheil, zo vreselijk?' Zo riepen ze.
En Jona zei: 'Dat ben ik! Ik heb
gezondigd voor God. Mijn leven is bedorven. Het is mijn
schuld. Doe met mij naar Uw wil. God is
vertoornd. Maar vromen hoeven daarvoor niet te boeten.' Ze huiverden.
Ze grepen hem bij handen en bij voeten en wierpen de
schuldige over boord. De zee werd stil. Oktober 1944 Door goede
machten trouw en stil omgeven beschermd,
getroost, beveiligd wonderbaar, zo wil ik deze
dagen met u leven en met u
binnengaan in 't nieuwe jaar. Nog drukt de
zware last van kwade dagen, nog komt het
oude kwellen hart en hoofd. Voor onze
opgejaagde zielen vragen wij, Heer, het
heil, dat Gij ons hebt beloofd. En zo Gij ons
de bittere kelk wilt geven vol leed,
gevuld tot boven aan de rand, dan nemen wij
hem dankbaar, zonder beven, aan uit Uw
goede en getrouwe hand. Maar wilt Gij
ons nog eenmaal vreugde schenken aan deze wereld
en de glans der zon, dan willen wij
al wat voorbij is nu gedenken, U zij ons
leven, dat uit U begon. Laat warm en
stil vandaag de kaarsen branden, Gij hebt ze in
onze duisternis gebracht. Breng, als het
kan, ons allen bij elkander. Wij weten het,
Uw licht schijnt in de nacht. Als 't diepe
zwijgen ons wil gaan omringen, laat ons toch
horen, Heer, nu als voorheen, het lofgezang,
dat al uw kinderen zingen, de klank van
heel de wereld om ons heen. Door goede
machten wonderbaar geborgen wachten wij
rustig, wat ons lot ook zij. God is met ons
in de avond en de morgen, en elke nieuwe
dag is Hij nabij. December 1944
Herinneringen
aan het paradijs - gevangenisgedichten 1 De kleine
dingen van de cel een
hoornsignaal zonsondergang
stil zijn de kleine
dingen van een cel het hart krimpt
samen gevoelens van
walging in het bed ligt de deken
om je heen de angst ligt
bloot 2 Etenstijd een bak wordt door de tralies
gereikt een radio
speelt in de jaszak van de
zwijgende bewaker naast de kuil waar de lijken
moeten liggen 4 Ik kon mij niet
herinneren hoe mijn
gezicht was tot ik het zag
in de wc en ernaar
spuwde Nee dat kan
mijn gezicht niet zijn staar me niet
zo aan, ik ben niet schuldig 6 Ik voel dat ik
nog van iets houden kan hoe weinig het
ook waard mag zijn het verwart me
te geloven dat er iets is dat
verzet rechtvaardigt Morgen als ik
ondervraagd word weet ik niet
hoe ik me zal voelen maar misschien
laten ze mij dan een foto van
mij zien 9 Er is een kans
dat ze mij niet vermoorden Daarvan heb ik
mijzelf vandaag weten te overtuigen tenslotte is
mijn schoonvader bij de marine Ik ben net
twintig en zie er nogal verlegen uit zonder mijn
bril. Aan het eten
bereken ik mijn kansen Als het beter
is geloof ik niet dat ze mij
zullen doden, niet althans zolang
deze gebakken aardappelen hier voor mij
staan 11 Sommige sporen
verdwijnen andere blijven
een tijd die smaak die geur die kreten blijven
zwijgend van binnen liggen vast in
een oergeheugen zonder hiaat zo te zeggen
voor goed 13 Een stilte die
je gek maakt was er maar
iemand anders dan zou het
gemakkelijker zijn Vandaag kwam de
dokter hij zei tegen
de kolonel dat mijn ribben
in orde zijn voor meer slaag 14 De kleren die
ik vandaag heb gedragen om een koude
plek te bedekken waren niet van
mij, waren misschien van iemand die
vermoord is er zat
opgedroogd bloed aan het hemd en het had een
vreemde geur van smeken om
genade Samuel
Feijoo De avond kleurt
violet net als gister.
Blauwgrijs is nog de zee die het
spoedig zal afleggen tegen de avond
en de sterren. De soldaat blikt naar de
horizon. Hij wacht op de
binnendringer die komt voor zijn huizen, zijn
landerijen, zijn olievelden, zijn hoeren,
zijn slaven. Hij wacht. De
mangrovebossen worden donker. En als in deze
dichte nacht wij het leven
moeten geven, laat het dan met de arme
mensen zijn; maar als wij
mogen leven, laat het dan met waardige
arme mensen zijn. Het
leed kwam telkens op mij aan Het leed kwam
telkens op mij aan. Onmogelijk om
het af te weren Met geen tranen
te bezweren 'k Had het
anders lang gedaan. Toen ging het
boven op me staan Tot ik stil lag
zonder wenen. Duldend,
wachtend moest ik leren. En toen eerst
is het heengegaan. Dat is nu al
een poos geleˆn. Ik zie het nu
van verre nog. En ik begrijp
niet, waarom toch Ik toen zo leed
met veel geween. T. Brandsma Ik breng de
nacht door in de open lucht en bereik met
moeite een schuilplaats ik vind alleen
mijn pappa Mamma en Y-chan
zijn dood... De volgende
ochtend pappa droeg een
lege doos en ik nam een
schoffel op m'n schouders. We gingen de ruïnes
in van de branden
van Hiroshima. Eindelijk
kwamen we bij de lucht
van verbrande lichamen als de geur van
makreel. De grond is
bezaaid met dakpannen heet van de
zon. Stil gaan we op
in ons werk. We doorzoeken
de grond. Ah, mamma's
beenderen. Ik pak ze op en de witte
poeder vervliegt in de wind. Het is een
gevoel van volkomen eenzaamheid. We verzamelen
de beenderen en doen ze in
de kartonnen doos met een zacht
droog geluid. Naast mamma liggen de
beenderen van mijn broer en zijn vlees,
nog niet door het vuur verteerd. Later Over heel het
lichaam van pappa zonder
zichtbare verwondingen verschijnen
vlekken. 'Ik wil druiven
eten'. 'Ik heb alleen
komkommer voor je'. Het is de
ochtend van de eerste september. Terwijl hij met
lege blik in de lucht kijkt zegt pappa
plotseling: 'De wind is
woest er komt een
storm .. een storm'. En met een
diepe zucht viel hij neer en bewoog niet
meer. Het is minder
dan een maand en ik ben
alleen. Er komen geen
tranen meer alles is leeg. Ik zit en staar naar de rivier
die voor me stroomt. Schone en
prachtige blauwe hemel boven
Hiroshima. Hayashi Yokiki die niet alleen
gaan over de lucht licht en geluid, kleuren en
wolken. Ik wil
gedichten schrijven voor kinderen die touwtje
springen op het schoolplein, die
verstoppertje spelen en knikkeren voor hun huis, die huilen
omdat ze dit jaar niet zijn overgegaan. Ik wil
gedichten schrijven waardoor mensen van 55
zich weer voelen als 25 en anderen van
24 worden 54 voor hun gevoel, waar ze mijn
gedichten ook lezen, hoe ze mijn
gedichten ook lezen: liggend of zittend. Ik wil
gedichten schrijven voor sigarettenverkopers, overhemdstikkers,
uienkwekers, voor de veerman
die mensen overzet op de rivier, voor schrijvers
van computerprogramma's en dissertaties
in de chirurgie, zodat ze een
ogenblik ophouden met hun werk en zeggen: het leven is
eigenlijk wel mooi. Ik wil
gedichten schrijven voor onderwijzers met pensioen, sollicitanten
op zoek naar een baan, voor vaste
pandhuisbezoekers, en
eerstejaarsstudenten die worden ontgroend, voor
astmalijders en suikerzieken, voor werkloze
academici zodat wanneer ze een
paar regels lezen van mijn gedicht ze zeggen:
misschien is er toch voor het leven in Indonesië nog hoop. Ik wil
gedichten schrijven vol proteïne, zwavel, kalk en
onontbeerlijke vitaminen, zodat mijn
gedichten nog een beetje van nut zijn voor het werk
van huisartsen, veeartsen, landbouw en
veeteeltdeskundigen. Ik wil
gedichten schrijven voor gepensioneerden die hun
pensioen door ambtelijke onwil met uitstel ontvangen, voor
gevangenen, zowel politieke als criminele, voor allen die
worden mishandeld, zodat ze weten
dat voor het recht nog steeds wordt gestreden. Ik wil
gedichten schrijven die mensen God indachtig
doen zijn, wanneer het ze goed gaat, tamelijk goed
of geweldig goed. Zo kan ik
misschien niet dichten. Maar zo wil ik
graag dichten. Ik wil. Ik wil
gedichten schrijven die nauwkeurig zijn te richten op het lijf van
het leven, die door het slijmvlies de vetlaag, de vleeslaag,
de bloedvaten dringen, door de aderen
heen, tot op het bot, tot in het merg
zodat fysiek en chemisch verandering ontstaat. Ik wil
gedichten schrijven in het notulenboek van het
nationaal planbureau, op de agenda
van studentenraad-vergaderingen, op de
liefdesbrieven van de Indonesische jeugd op de
linkerstrook van geldwissels iedere maand
door ouders gestuurd naar hun kinderen op school ver
weg in de stad. Ik wil
gedichten schrijven op blauwdrukken van ingenieurs in de bouwkunde, op parachutes
die opengaan in de lucht op advertenties
voor kraamvrouwen-kruiden, op de
hoofdartikelen in de nationale pers, op de toppop
van de jeugd. Ik wil een
nieuw gedicht schrijven over generaal Sudirman die nog maar
één long had, en over sergeanten en soldaten
gedropt in de nacht boven West-Irian en verstrikt
geraakt in de takken van reusachtige bomen of verdronken
in malariamoerassen. Ik wil
gedichten schrijven waardoor korporaals die nooit
hebben gevochten, niet meer
inslaan op de bestuurders van huurbusjes die met verlies rijden. Ik wil een
gedicht schrijven zo ambitieus dat het de burgeroorlog doet ophouden en alle andere
oorlogen ook, een wapenstilstand-concept in dichtvorm, een gedicht dat verkiezingen
voor ongeldig verklaren kan de bureaucratie oplappen kan, vluchteling en opvrolijken,
geesteszieken genezen. Ik wil
honderden versjes voor kinderen schrijven tussen vijf en
tien jaar zodat ze schateren van de lach wanneer ze die
horen en hun mooie witte tanden duidelijk te zien zijn. Ik wil
gedichten schrijven waardoor goedkope rijst voortaan smaakt
als een fijn gerecht uit een duur hotel die boeren doen
afzien van een bedevaart naar Mekka die ze alleen
kunnen betalen door hun land te belenen en de sieraden
van hun vrouw. Ik wil
gedichten schrijven over de achteruitgang in het onderwijs, de profeet
Adam, geboortebeperking, de Hikari-expres, de Anai vallei,
minister Amirmachmud, Piccadilly Circus, de
kleuterschool, de BVD, koning Idris, rijst met
nangka, de stad Samarkand, Raymond Westerling, Laos, Emil Salim, Roxas Boulevard, Dja'afar Nur
Aidit, buitenlands
kapitaal, Checkpoint Charlie, Zainal Zaksa, een buitenlandse schuld van $ 3 miljard, de
haven van Rotterdam, de Champs Elysees, wonderbabies,
alles opnieuw opgenoemd nu in alfabetische orde. Ik wil
gedichten schrijven die het Japanse zakenlui onmogelijk maken het oerwoud van
Borneo leeg te roven, die het boren
naar olie verbieden, die voorkomen dat
investeerders uit vreemde landen onstandvastige autoriteiten kunnen omkopen en
steekpenningen toestoppen aan ambtenaren
van de douane en de rechtelijke macht. Ik wil
gedichten schrijven die de haat verdrijven van de kinderen
die hun verwanten verloren en wees zijn
geworden als gevolg van de moorden bij de
communistische coup. Misschien kan
ik over zoveel dingen niet dichten. Maar zo wil ik
dichten. Ik wil. Ze kwamen mij
arresteren hun gezichten
de woorden die ze zeiden doen er weinig
toe zijn het niet
altijd dezelfden de moordenaars
van Guevara of de cipiers van Samih al Qassim dezelfde beul
die foltert in een of
andere kelder in Brazilië in een of
andere tijgerkooi in Vietnam dezelfde
beestmens die Ben Barka in de villa van misdaad lokte dezelfde beul
die de volkeren geterroriseerd heeft sinds de
Inquisitie hetzelfde
gruwelmuseum het was een
tere morgen de januariregen
was zacht en vreselijk
het halfdonker van de onderdompeling in pijn Ik herinner mij
de afscheidskus op jouw
voorhoofd en dat van de
kinderen ik vertrok als voor een of
andere reis terwijl de zon
de wolken verdreef ik herinner mij
je buik sinds acht
maanden zwanger ons derde kind dat wij om ons
van Terugkeer te verzekeren Qods hebben
genoemd, Jeruzalem van
onze hoop daarna werd de
hemel donker en de
folteraars deden hun 'werk' Bartolina Ze
hebben de deur van de cel weer dichtgedaan Dichtgedaan,
dicht. Dicht, dicht,
dicht. Komen we deze
maand vrij? Nou, dan noem
ik nog eens geluk hebben! Een maand, een maand
tussen je hand en de hoop! Ik die me nog
maar veertien jaar
moet inhouden, wat wil je nog meer, ik die eruit
kom als ik vijftig ben, ik die me de
rivieren niet meer herinner, ik die me niet
meer herinner dat ik me iets herinner, ik die geen
liedjes meer ken, ook niet wil kennen, ik die niet
meer door de straten zou kunnen lopen ik die al vijf
jaar in Hoger Beroep ben, ik die door dat
dikke jurylid zit te niksen hier hoofd op mijn
vuist en hart op mijn rug, ik die door de
Officier die mijn moeder nooit blind heeft
gezien, die arme, van het huilen om mij en ik onschuldig, zonder enige
schuld omdat die gier
zonodig carrière wilde maken, ik om mijn
eeuwige, totale armoede, ik omdat ik
goed en gek was, ik omdat de
wereld verbeterd moest worden, ik omdat ik ja
zei, ik omdat ik
spuwde en omdat ik nee zei, ik omdat ik
spuwde, ik omdat ik om ik en en de en de deur en de deur
dicht en de deur van
de cel dicht, dicht, dicht,
dicht, dicht, dicht... nauw en donker
cachot Quinta: vijfde Gioconda Belli Vreemd
deze zon weer te voelen en de vreugde
te zien in de straten vol mensen overal de rood
zwarte vlaggen en een nieuwe
aanblik van de stad die ontwaakt met nog steeds
de geur van verbrande autobanden met de
barricaden overeind. De wind raakt
me midden in het gezicht waarin stof en
tranen vrij dwarrelen ik haal diep
adem om me ervan te overtuigen dat het geen droom is dat het echt de
Motastepe, de Momotombo, het meer is, dat we het
uiteindelijk gedaan hebben dat we gewonnen
hebben, jaren en jaren
hebben wij erin geloofd ondanks alle tegenslagen, geloofd dat
deze dag mogelijk was zelfs nadat we
hoorden van de dood van Ricardo, van Pedro, van Carlos... van al die
anderen die ze van ons wegrukten ogen die ze ons
uitstaken zonder erin te
slagen ons blind te maken voor deze dag die nu tussen
onze handen uiteenspat. Talloze doden
verdringen zich in mijn keel doden van wie
we hielden en met wie we eens deze droom deelden ik zie hun
gezichten, hun ogen de stelligheid
waarmee ze deze overwinning kenden, de
opofferingsgezindheid waarmee ze haar voorbereidden overtuigd van
dit gelukkige uur dat in de toekomst wachtte dat het de
moeite waard was daarvoor te sterven. Deze vreugde
doet me pijn als een bevalling. Het doet me
pijn hen niet te kunnen wekken om te zien hoe dit grootse
volk uit de nacht oprijst, met het gezicht
zo fris en de glimlach zo vast op de lippen alsof ze die
lange tijd hadden opgespaard en nu
plotseling in de golven loslaten duizenden
glimlachen vanuit de doodkisten, de verbrande huizen, de straatstenen glimlachen
gehuld in kleuren als stukken meloen of mispel. Ik voel hoe ik
geniet, hoe ik me verheug zoals mijn
slapende companéros ook gedaan zouden hebben; geniet van deze
triomf die hen toebehoort kind van hun
vlees en bloed en te midden
van de drukte op deze intens blauwe dag bovenop de
vrachtwagen door de straten
heen, temidden van de mooie gezichten van mijn volk, zou ik armen
willen hebben om hen allen te kunnen omhelzen, en hen allen te
zeggen dat ik van ze hou, dat het bloed
ons verenigd heeft met zijn smartelijke band om opnieuw te
leren spreken, opnieuw te lopen dat in deze
toekomst - erfenis van kreten en doden - luid
hamersalvo's zullen klinken draaibanken
zullen gieren kapmessen
zullen fluiten dat dit de
wapens zullen zijn om uit de as
licht te maken, cement, huizen,
brood uit de as dat we niet
zullen verflauwen het nooit
zullen opgeven dat we net als
zij in staat zijn te denken aan
mooie dagen die andere ogen
zullen zien; en in deze
dronken roes van vrijheid die de straten
overweldigt, de bomen roert de rook van
vuren verdrijft zullen ze ons
gezelschap houden rustig gelukkig altijd-levend onze doden. 19 Juli Vrij
Vaderland Een
stank bleef hangen tussen de rietvelden Een stank bleef
hangen tussen de rietvelden: een mengsel van
bloed en lichaam, een doordringend en walgelijk
bloemblad. Tussen de
kokospalmen zijn de graven vol stukgeslagen
beenderen en verstikt gereutel. De fijnzinnige
satraap converseert met hoge
hoeden, boorden en gouden nestels. Het kleine
paleis glanst als een uurwerk en de snelle,
gehandschoende lachjes steken soms de
nauwe gangen over en verenigen
zich met de dode stemmen en de blauwe
pas begraven monden. Het geween is
verborgen als een plant waarvan het
zaad zonder ophouden op de grond valt en die zonder
licht zijn grote blinde bladeren doet groeien. De haat is
gegroeid, schub na schub, slag na slag,
in het vreselijke water van het moeras, met een snuit
vol modder en stilte. *
De United Fruit Company Toen de trompet
weerklonk, was alles
klaargemaakt op aarde en Jahweh
verdeelde de wereld tussen Coca-Cola Inc. Anaconda, Ford Motors, en andere firma's: de Compania Frutera
Inc. reserveerde
voor zichzelf het sapigste, de centrale
kust van mijn aarde, de zachte leest
van Amerika, Ze herdoopte
haar landen tot
'Bananenrepublieken', en boven de
slapende doden boven de
onrustige helden die de
grootheid, de vrijheid en de vlaggen
hadden veroverd, vestigde ze de
opera buffa: ze vervreemdde
de ongeschreven rechten gaf
keizerskronen cadeau, werkte de
begeerte, trok de dictatuur van
de vliegen aan, Trujillovliegen,
Tachovliegen, Cariasvliegen,
Martinezvliegen, Ubicovliegen,
vlieger nat van nederig
bloed en confituur, dronken vliegen
die zoemen boven de graven
van het volk, cirkusvliegen,
geleerde vliegen ervaren in
tirannie. Tussen de
bloederige vliegen legt de Frutera
aan, verzoetend de
koffie en het fruit in haar schepen
die als schalen de schat van
onze overspoelde lande
meevoerden. Ondertussen, in
de versuikerde afgronden van
de havens, vallen Indio's
begraven in de rook van
de vroege morgen: een lichaam
rolt, een naamloos ding, een
nummer valt, een tros dode
vruchten uitgestrooid op
de mesthoop. E. Wiesel Nooit
zal ik
die nacht vergeten, de eerste kampnacht, die van mijn
leven een lange, zevenmaal vergrendelde nacht heeft gemaakt.Nooit zal ik die rook
vergeten. Nooit zal ik de
gezichtjes van de kinderen vergeten wier lijfjes
zich kronkelden onder een zwijgende hemel. Nooit zal ik de
vlammen vergeten die voor eeuwig mijn Geloof
verteerden. Nooit zal ik
die nachtelijke stilte vergeten die mij voor
eeuwig van het verlangen om te leven heeft beroofd. Nooit zal ik
die ogenblikken vergeten die mijn God en mijn ziel
vermoorden en mijn dromen, die het aanzien
van de woestijn kregen. Nooit zal ik
dat vergeten, zelfs niet wanneer ik gedoemd zou
zijn even lang te leven als God zelf. Nooit O hemel, pleit
barmhartigheid voor mij! Woont er in u
een God en voert tot Hem een pad - Ik heb het niet
gevonden - Wees gij mijn
voorspraak dan! Want ik - mijn
hart is dood, geen beˆ meer op mijn lippen, Mijn laatste
kracht week heen, geen hoop zelfs is gebleven - O, tot wanneer?
tot waar?O, tot wanneer? Hei, beul! daar
is mijn hals - kom op maar, slacht! Je arm treft
met de bijl mijn nek als was 'k een hond. 'N schavot is
mij heel de aarde - En wij - zijn
niet in tel! Mijn bloed is
vrij - sla toe! 't zal spuiten uit de schedel, Het bloed van
zuigeling en grijsaard op je beulshemd - Maar 't wordt
niet uitgewist in eeuwigheid. Is er nog recht
- dat het terstond verschijn'! Maar als na
mijn verdelging onder 't wijd gewelf Het recht eerst
zal verschijnen - Dan valt zijn
troon voorgoed! Door 's werelds
boosheid zal in wee vergaan de hemel, Maar jullie,
schurken - gaat vrij uit in jullie schande! Leeft in je
bloed! En weest van schuld bevrijd! Gevloekt wie
nog het woord durft spreken: Wreek! Een wraak als
dit moest zijn, een wraak om kinderbloed, Heeft Satan nog
gewrocht niet. In de afgrond
dring' het bloed! Het bloed
dring' door tot in de duisternis des afgronds, Het vrete in 't
donker voort en moog' daar ondermijnen De grondvesten
der aarde, die vergaan. CH.N.Bialik De treinen zijn
gegaan: verlangend zoemden de rails
voortdurend van herinneringen aan
vaderlanden: sabels klinken, water ruist. Al zwervend
vinden elkaar 's nachts de ogen van reizigers,
naar ergens op transport gesteld. Een
vleugelschaduw, bliksem, angst. En bleke
vingers raken in het donker, en luistrend
naar zichzelf, vertelt er een iets van een
zoon, een huis, dat op een tuin zag. De treinen zijn gegaan en bleven weg. Lea Goldberg Hoe kunnen wij
ons hart, stuiptrekkend, brengen tot nieuwe dag
met het herrijzend licht? Als eens gloeit
weer de wijn in de bokalen, als een gordt
zich de hemel met zijn boog, als eens danst
weer de morgen in de greppels en vlijt de zon
zich, zinkend, met haar wang aan die der
wateren. Slechts wij, geslagen van angst,
beroofd van droom, getuigen van verbranding,
wij slechts, wij slechts dragen ons bloeiend
land als rouwkrans naar een graf. Ik was als een
stier die men bond in de nacht: zijn woede
zwelt roder één spier onder kluisters, zijn ogen één
bloedvoor door angstfloers verduisterd, en de ring
brandt zijn neus, en de brandstapel wacht. Mijn haken naar
vrijheid door onmacht bestuurd of de schim van
het vaderland van verre gerezen? Of de roep van
het vaderland, uitschreeuwend zijn vrezen als een dier
dat men bond met riemen rood vuur? Mijn land, 'k
weet als evenveel ouders je stenen, elke hals staat
gespannen strak onder het mes. Mijn broeder
stiet diep in het veld naar zijn einde en zijn bloed
heeft de dorst van het bergpad gelest. Zo zal ik mijn
neus van de ring losscheuren en losbreken
uit deze dodencel. Ik zal het
staal rond mijn nek verbreken,- de slachter
onder mijn horens verplett'ren! De slachter
vertreden! De binder
vertrappen! stotende,
dodende, stotende, dodende! A. Ajin Voor elke
wegrollende steen vervul met m¡j
de bres, sla vast me met
mokers. Wie weet
verzoen ik mijn land, wordt het falen
vergeven van het volk
dat verzuimde zijn bressen te
dichten. Hoe goed, mocht
ik me weten steen in
Jeroesjalajiems gesteente - hoe bevestigd,
mocht mijn gebeente opgaan in haar
ommuring. Mijn lichaam,
zou het armer zijn dan mijn ziel, die ging met
het volk, door water en vuur schreeuwend van
pijn of in zwijgen? Neem me op in
Jeroesjalajiems stenen, voeg me vast in
de wanden, pleister me
over met pleister en uit de
muurwand juicht mijn gebeente de Masjiach
tegemoet. Jehoeda Karni Jou werd in
negen tekens Voorbij taal Een taal-ban
aangezegd Tot merksteen Van voorbij
bestaan. Gestolde
cirkelvormen, Gespannen
oppervlak, In hun donkere
kern gesloten Is de adem die
jij liet: Morene In de hoogste
gletsjerrand, Melk-zwart
kiezel Aan de
overzijde Van het laatste
strand, Kristal Geslingerd
voorbij sterren Langs de
krachtlijn Van je dode
hand. G.
van der Graft Bosnië kinderen
aan het woord Ze
wacht Ze wacht op haar
dochter, weggenomen door soldaten
en verkracht. Ze zegt dat haar zoon
terug zal komen na het einde
van 't gevecht. Ze hoopt dat haar man
werk heeft gekregen en nu brood en
kleding koopt. Ze zal blijven staren
naar de wegen, maandenlang
doet zij het al. Zolang zij kan
wachten, kan zij hopen. Niet
meer wachten, maakt haar bang. Nemanja, 11
jaar uit Sutomore Ik
praat tegen jou Ik praat tegen
jou. Jij werd gedwongen je speelplaats en je straat, het huis en de kamer waarin
je woonde, te verlaten. Als jij lijdt,
lijd ik meer. En als jij niet kunt slapen kan ik het ook niet. Echt waar, ik
voetbal en ik zing niet meer zoals vroeger. Ik heb mijn fiets opgeborgen en mijn
glimlach weggestopt. Ook mijn spelletjes en mijn kinderachtige grapjes heb ik
weggedaan. Zal het lang
duren! Ik wil niet oud worden terwijl ik nog maar een kind ben. Ik ben bang dat
tijdens het wachten je geboortedorp snel vergeten zal zijn. Daarom, welkom
hier. Als het mooi weer is, gaan we samen op het strand spelen. We zullen
luisteren naar het zingen van de vogels en samen ons huiswerk maken. Kazimir, 13
jaar, ontheemd Er
was een granaat Er was een
granaat op onze schuilplaats gevallen. We moesten over de lijken klimmen om naar
buiten te kunnen. Intussen bleven de sluipschutters schieten. Mijn vader was
een van de gewonden en hij is naar het ziekenhuis gebracht. Sindsdien hebben we
hem niet meer gezien, maar ik hoop dat hij nog leeft. Misschien dat hij in een
van de strafkampen zit. Ik probeer om
niet over deze dingen te praten. Ik ben zo bang en ik heb steeds nachtmerries
over wat gebeurd is, Lepa, 11 jaar,
uit Belgrado Ik
ben geen vluchteling Ik ben geen
vluchteling, maar ik begrijp de angst en het lijden van de andere kinderen. Mijn vader is
een Kroaat, mijn moeder een Servische, maar ik weet niet wie ik ben. Mijn broers,
mijn zussen, mijn opa en oma, mijn tantes en ooms zijn allemaal in Kroatië. Ik
heb hen niet meer gezien sinds het begin van deze vreselijke oorlog. Het is meer dan
een jaar geleden dat ik hun stemmen heb gehoord. Het enige dat ik heb zijn
brieven, brieven, alleen brieven...... Als
je eens wist hoe het is om een vader Als je eens
wist hoe het is om een vader in de oorlog te hebben. Je vlucht voor de ellende,
maar er komt steeds nieuwe ellende, Je hoort geen woord over je vader maar op
een dag staat hij ineens voor de deur. Hij blijft een paar dagen bij je, maar
dan is het geluk weer verdwenen. Mijn hart gaat
als een razende tekeer, Ik ben bijna niet in staat om dit op te schrijven, want
mijn lieve papa is ook nu niet bij me. Ivana, 11 jaar,
uit Cepin Stop
de oorlog en het vechten Stop de oorlog
en het vechten voor een
glimlach op een kindergezicht. Stop de
vliegtuigen en de granaten voor een
glimlach op een kindergezicht. Stop alle tanks voor een
glimlach op een kindergezicht. Stop alles dat
doodt en verwoest voor een
gelukkige glimlach op een kindergezicht. Dunja, 14 jaar,
uit Belgrado Het
is allemaal zo raar Het is allemaal
zo raar! Ineens is alles belangrijk. Iedereen vraagt
wie je bent, wat je doet en waar je vandaan komt. Veel
mensen zijn vermoord omdat ze vochten voor gerechtigheid. Maar wat is
gerechtigheid! Weten ze wel waarvóór ze vechten? Of tegen w¡e ze vechten? Het wordt
nu steeds kouder. Het zingen van de vogels is niet meer te horen. Het enige dat
je hoort zijn kinderen die huilen omdat ze hun moeder of vader, hun broer of zus
hebben verloren. Wij zijn
kinderen zonder land en zonder hoop. Lana - 8 jaar,
uit Sarajevo We
zijn vijf maanden bij mijn oma in huis We zijn vijf
maanden bij mijn oma in huis geweest. Er waren veel granaataanvallen en
luchtalarmen. Heel veel gebouwen zijn afgebrand en elk huis is door minstens
‚‚n granaat geraakt. Mak en ik
sliepen op de grond, mijn moeder en vader op een bank. We hadden bijna niets te
eten. Een beetje rijst, spaghetti en soms bonen. Andere groente was er niet,
alleen een tomaat die we in drie stukjes sneden, voor Mak, Deni en mij... We zijn
allemaal magerder geworden, behalve Asja, Zij krijgt geen voedselhulp, maar ze
eet met ons mee.Arm dier, ze wordt nooit uitgelaten. Toch heeft ze meer geluk
dan andere honden die hun baasje hebben verloren. Jelena, 11
jaar, uit Moscenica. Mijn
zusje en ik zijn gevlucht uit Moscenica. Mijn zusje en
ik zijn gevlucht uit Moscenica. We woonden bij
onze oma in Zagorje. Ze was altijd
erg opgewonden en ze schreeuwde de hele tijd tegen ons. Elke dag en
elke nacht wachtten we op onze moeder. Maar ze kwam niet. Op een dag zat
ik op de trap voor mijn oma's huis toen een blauwe auto de straat in kwam
rijden. In de auto zat mijn moeder. Ik rende naar haar toe en omhelsde haar. Ik was heel
gelukkig toen ze zei dat we terug naar huis zouden gaan, naar Moscenica. Maar
toen we daar aankwamen, waren de meeste huizen kapot en dat maakte me heel
verdrietig. Ik kan niet
geloven dat er ooit nog iemand in ons dorp zal wonen. Iedereen die de
verwoestingen heeft gezien, zal hetzelfde denken. Daarom moet deze smerige
oorlog ophouden. Nedim, 5 jaar,
vluchteling. Ik
had een nieuwe driewieler Ik had een
nieuwe driewieler, rood en geel, met een bel... Denk je dat ze
die ook kapotgemaakt hebben? Maida, 12 jaar,
uit Skopje. Oorlog
is het droevigste woord Oorlog is het
droevigste woord dat tussen mijn trillende lippen vandaan komt. Het is een
slechte vogel die nooit tot rust komt. Het is een dodelijke vogel die onze
huizen verwoest en ons berooft van onze jeugd. Oorlog is de kwaadaardigste van
alle vogels. Het kleurt de straten rood met bloed en verandert de wereld in een
hel. Maria, 13 jaar,
uit Bubrovnik Dit
is de ergste herinnering in mijn hart... Dit is de
ergste herinnering in mijn hart... Ik wil dat
niemand dit meemaakt. De vrouwen en
kinderen werden met geweld naar het
concentratiekamp gebracht. Ik kan dat
beeld niet uit mijn geheugen krijgen omdat ik het
zelf heb meegemaakt. Ivan, 13 jaar,
gevlucht uit Tuzla. Ik
herinner me dat we naar onze flat gingen Ik herinner me
dat we naar onze flat gingen tijdens een luchtalarm. Toen ik de gang inliep,
waren alle deuren dicht. Langzaam liep ik door het donker. Ik deed de deur van
de slaapkamer open. Ineens stond ik midden in het felle zonlicht. Mijn verdriet
en angst waren helemaal verdwenen. Hoewel ik ervan genoot, vond ik toch dat ik
geen recht had op dit geluk. Sandra, 10
jaar, uit Vukovar Wanneer
ik door het dorp loop Wanneer ik door
het dorp loop, zie ik vreemde gezichten vol bitterheid en pijn. Waar is onze
lach gebleven? Waar is ons geluk? Ergens ver, ver weg. Waarom hebben ze ons dit aangedaan? Wij zijn hun kinderen. We willen alleen maar met onze vriendjes spelen. En niet deze verschrikkelijke oorlog. Er zijn zoveel
mensen die niet om deze oorlog hebben gevraagd. Of om de zwarte aarde die hen nu
bedekt. Onder hen zijn mijn vriendjes. Ik stuur u deze
boodschap: Doe de kinderen geen kwaad, z¡j zijn niet schuldig! Alik, 13 jaar,
vluchteling. De
soldaten joegen ons uit ons huis De soldaten
joegen ons uit ons huis en staken het toen in brand. Ze brachten ons naar een
trein waar ze alle mannen opdroegen op de grond te gaan liggen. Uit die groep
kozen ze diegenen die ze gingen doden. Ze kozen mijn oom en een buurman! Toen
schoten ze hen dood met en mitrailleur. Daarna stopten de soldaten de vrouwen in
de voorste, en de mannen in de achterste wagons. Toen de trein in beweging kwam,
koppelden ze de achterste wagons los en brachten de mannen naar kampen. Ik heb
het allemaal gezien! En nu kan ik
niet slapen. Ik probeer het te vergeten, maar dat lukt niet. Ik vind het
moeilijk om sowieso nog iets te voelen. kinderen uit
een vijfde klas in Zenica Het
is oorlog, maar we wachten op vrede Het is oorlog,
maar we wachten op vrede. We zitten in een hoek van de wereld waar niemand ons
schijnt te horen. Maar we zijn niet bang en we zullen niet opgeven. Onze vaders
verdienen niet veel, maar net genoeg om elke maand vijf kilo meel te kopen. En
we hebben geen water, elektriciteit en verwarming. We zullen alles ondergaan,
maar we kunnen de haat en het moorden niet verdragen. Onze leraar
heeft ons over Anne Frank verteld en we hebben haar dagboek gelezen. Vijftig
jaar later herhaalt de geschiedenis zich, hier, door deze oorlog, met de haat en
het moorden. En het je moeten verbergen om je leven te redden. Wij zijn nog
maar 12 jaar oud. Wij kunnen de politici en de oorlog niet be‹nvloeden, maar
we willen leven! En we willen dat deze waanzin ophoudt. Net als Anne Frank
vijftig jaar geleden, wachten we op vrede. Zij heeft het niet mogen meemaken.
Wij wel? Jozo, 12 jaar,
uit Vukovar Mijn
verlanglijstje Jeans: Levis
501 Sportschoenen:
Reebok Jas: een
collegejas Schoenen:
cowboylaarzen Roberto, 10
jaar, uit Pula Als
ik president was Als ik
president was, zouden de tanks
speelgoed zijn voor kinderen. Zakken met
snoep zouden uit de lucht vallen. De mortieren
zouden ballonnen afvuren, en de geweren
zouden in volle bloei staan. Alle kinderen
van de wereld zouden slapen
in vrede, niet
opgeschrikt door luchtalarm of beschietingen. De
vluchtelingen zouden teruggaan naar hun dorpen. En wij zouden
opnieuw beginnen. Edina, 12 jaar,
uit Sarajevo. Aan
alle kinderen over de hele wereld Ik wil dat
jullie weten hoe wij, de kinderen van Sarajevo, lijden. Ik ben nog jong, maar ik
weet dat ik dingen heb meegemaakt die veel volwassenen nooit zullen meemaken. Ik
wil jullie niet bang maken, maar ik wil dat jullie weten dat ik in door
Servi‰rs bezet gebied was, toen mijn moeder en ik op een lijst werden
aangekruist om gedood te worden. Mensen die een normaal leven leiden, kunnen
zich zulke dingen niet voorstellen. Ik kon het ook niet, totdat het me overkwam. Terwijl jij
fruit, chocolade en snoep zit te eten, eten wij gras om in leven te blijven. Als
je weer eens lekker eten krijgt, zeg dan alsjeblieft tegen jezelf: "Dit is
voor de kinderen in Sarajevo." Terwijl jij
naar de film gaat of naar mooie muziek luistert, rennen wij naar schuilkelders
en horen we het verschrikkelijke gejank van de mortiergranaten. Terwijl jij
lacht en plezier maakt, huilen wij en hopen we dat deze verschrikking snel op
zal houden. Terwijl jij, zonder er bij na te denken, gebruik maakt van
elektriciteit en stromend water, en lekker in bad gaat, bidden wij tot God om
regen zodat we weer drinkwater hebben. Er is geen film die het lijden, de angst en de verschrikkingen die mijn volk doormaakt, écht kan laten zien., Sarajevo is overspoeld door bloed, en overal zie je graven. Ik smeek je, namens de kinderen uit Bosnië, te zorgen dat zoiets als dit nooit meer zal gebeuren.
|
|
|
paintings: http://landscape.candanann.nltexts: http://mystiek.canandanann.nlblog: http://waarnemingvandewerkelijkheid.blogspot.com
Share |
canandanann 26-08-2010
|
.JPG)
.JPG)
.JPG)
de Rijn - collage 30 x 40 cm